INZ objavio Godišnji izvještaj o zoonozama i drugim zaraznim bolestima životinja

13. Januara 2026.
Adnan
Vijesti

Praćenje zoonoza u Zeničko-dobojskom kantonu pokazuje da je javno zdravlje na udaru stalnih, ponavljajućih žarišta bruceloze, salmoneloze peradi i rastućih rizika vezanih za domaće i divlje svinje i pčelarstvo.

Istovremeno, uvedeno GIS rješenje (Google My Maps) prvi put omogućava da se ovi rizici sagledaju prostorno, po selu, stadu i farmi, što nadležnim službama daje alat za bržu reakciju, ali i jači pritisak na biosigurnost u praksi.

Stalna žarišta bruceloze – rizik za stočare i potrošače

Bruceloza se u sve tri godine izvještajnog perioda (2023–2025) ponavlja kod ovaca, koza i goveda, što je jasan znak endemske prisutnosti bolesti, a ne sporadičnih izbijanja.

Najčešće se javlja u istim ili susjednim naseljima (Mutnica, Šerići, Smajići/Janjiči kod Zenice, Tršće, Kučići, Donja Slapnica kod Kaknja, Stupni Do i Budoželje kod Vareša, Radunja kod Tešnja, Mustajbašići i Potkleče kod Zavidovića), što ukazuje na trajne rezerve infekcije unutar stada i njihovog neposrednog okruženja.

Bruceloza ovaca: 62 pozitivne životinje u periodu 2023–2025, uz rast broja slučajeva u 2024. godini.
Bruceloza koza: 31 pozitivna životinja, sa jasno ucrtanim “džepovima” rizika u Zavidovićima, Visokom, Zenici i okolnim selima.
Bruceloza goveda: 23 potvrđena slučaja, mahom na manjim porodičnim imanjima, gdje je promet životinja slabije kontrolisan.

Posebno je značajno poklapanje zoonoza kod ljudi i životinja: u Tešnju i Zenici 2023. godine zabilježeno je po 7 slučajeva bruceloze kod ljudi i po 14 slučajeva kod životinja, što jasno potvrđuje aktivna zajednička žarišta na relaciji farma–domaćinstvo–tržnica.

Ovakav odnos broja oboljelih pokazuje da bruceloza nije samo veterinarski, nego i ozbiljan javnozdravstveni problem, naročito u sredinama sa raširenim uzgojem malih preživara i upotrebom nepasterizovanog mlijeka.

Salmoneloza peradi – tiha prijetnja iz velikih farmi

Salmoneloza peradi je statistički dominantna bolest izvještajnog perioda, jer se javlja u velikim klasterima na komercijalnim farmama, sa desetinama hiljada pozitivnih jedinki u jednoj epizootiji. U 2023. godini evidentirano je 199.809 pozitivnih jedinki, a u 2025. godini 53.738.

Najveće opterećenje bilježe Tešanj, Kakanj, Visoko i Usora, gdje pojedine farme brojlera i bilježe po nekoliko desetina hiljada pozitivnih ptica u jednom događaju.

U strukturi po tipu životinja, brojleri nose ubjedljivo najveći broj pozitivnih jedinki, što jasno veže rizik za intenzivnu industrijsku proizvodnju.

Ovako visoke brojke mijenjaju sliku ukupnog nadzora: godine bez većih salmoneloznih epizootija izgledaju “mirno”, iako bruceloza, trihineloza i bolesti pčela u pozadini i dalje pokazuju stabilne, ali zabrinjavajuće trendove.

Upravo zato izvještaj naglašava da se uspješnost kontrole ne smije mjeriti samo ukupnim brojem pozitivnih jedinki, nego brojem i ponavljanjem žarišta po općinama.

Domaće i divlje svinje, trihineloza i afrička svinjska kuga

Divlje svinje izrastaju u ključni rezervoar za dvije visokorizične bolesti – trihinelozu i afričku svinjsku kugu (ASK), sa direktnim posljedicama na lovišta, domaće svinje i sigurnost mesa u prometu.

U periodu 2023–2025 registrirano je 15 slučajeva trihineloze (divlja i domaća svinja), pri čemu se žarišta ponavljaju u Olovu, Varešu, Zenici i Zavidovićima.

Trihineloza se uočava kao tipična “bolest lovišta”, s pozitivnim nalazima kod divljih svinja u Matijevićima, Dabravinama, Zvijezdi, Solun Gajevima, Doglodima, Orloviku i drugim lokacijama.

Afrička svinjska kuga prvi put je potvrđena 2025. godine u Zavidovićima (Klek) sa devet pozitivnih divljih svinja, što je ozbiljan signal za pojačani nadzor i definisanje zona ograničenja kretanja svinja.

Analiza naglašava da se bez kontinuiranog lovno–veterinarskog nadzora, laboratorijske kontrole mesa i stroge primjene propisa o pregledu divljači rizik lako prenosi na domaće svinje i kućanstva koja konzumiraju meso iz neformalnih kanala.

Bolesti pčela – slaba karika ruralne biosigurnosti

Pčelarstvo je u izvještaju prepoznato kao sektor sa stalnim ponavljanjem žarišta američke gnjiloće pčela i povremenom pojavom nozemoze, uz značajne ekonomske i ekološke posljedice. Ukupno je registrovano 116 slučajeva američke gnjiloće u periodu 2023–2025, pri čemu se bolest svake godine vraća u iste ili susjedne pčelinjake u Zavidovićima, Zenici, Varešu, Kaknju, Brezi, Žepču i Usori.

Američka gnjiloća pokazuje obrazac “upornog povratka”, što ukazuje na neujednačenu primjenu biosigurnosnih mjera, nedovoljnu dezinfekciju saća i opreme, te razmjenu kontaminiranog materijala među pčelarima.

Nozemoza je 2025. godine potvrđena u Varešu (Pruga), što se veže za klimatski stres, lošu ventilaciju, vlagu i opštu slabost zajednica.

Ovako strukturirani nalazi stavljaju pčelare u fokus edukacije, posebno po pitanju zabrane neovlaštenog premještanja ramova i zajednica, spaljivanja zaraženog materijala i pravovremenog prijavljivanja sumnje veterinarskim službama.

Digitalna karta zoonoza – novi alat za odlučivanje

Jedan od najvažnijih iskoraka izvještaja je uvođenje Google My Maps GIS rješenja, koje sve prijavljene slučajeve zoonoza pretvara u interaktivnu digitalnu mapu, sa preciznim koordinatama, vrste životinje, brojem pozitivnih jedinki i vremenom pojave.

Podaci su organizovani po slojevima (zoonoze 2023, 2024, 2025 i “ZDK granica”), što omogućava da se za svaku godinu zasebno uključi ili isključi prikaz bolesti, kao i da se vizuelno prate trendovi pojave žarišta.

Kartiranje žarišta otkriva da Visoko, Tešanj, Zavidovići i Kakanj imaju najviši ukupni broj pozitivnih životinja, prvenstveno zbog peradarske i stočarske proizvodnje, ali i pčelarstva.

Klikom na pojedinačnu tačku dobija se kompletan “karton žarišta”: naziv lokacije, standardiziran naziv bolesti, vrsta životinje, broj pozitivnih jedinki, mjesec i godina, te koordinate.

Ovakav alat omogućava da se nadzor i inspekcijski kapaciteti usmjere na “vruće tačke”, olakšava komunikaciju između veterinarskih stanica, lovačkih društava i inspekcija, te otvara prostor za razvoj jedinstvene kantonalne digitalne baze prijava unutar sistema “Mjesečni izvještaj o zdravlju životinja”.